ANSİKLOPEDİ

BOŞNAKÇA / BOSNACA

 

Boşnakça ile ilgili kısa bilgiler

 

Genel giriş
                  1.1.         Dilin Genel Tanımı

 

Boşnakça, çoğunluğu Bosna ve Hersek’te ve Yugoslavya’nın dağılmasının ardından ortaya çıkan diğer devletlerde yaşayan Boşnaklar tarafından konuşulan Güney Slav dil ailesinin (Boşnakça, Sırpça, Hırvatça ve Karadağca) Štokavsko diyalektiğine mensup bir dildir.

 

                  1.2.         Değişik versiyonlarıyla dilin adı

 

Türkçe: Boşnakça / Bosnaca

Boşnakça: Bosanski

Sırpça: Бошњачки језик (Bošnjački jezik) [Okunuşu: Boşnijaçki Yezik]

Hırvatça: Bošnjački jezik [Okunuşu: Boşnijaçki Yezik]

İngilizce: Bosnian language

Almanca: Bosnische Sprache

Fransızca: Bosnien

Coğrafya ve demografi  
 

                  2.1.         Dilin yayılma alanı 

 

Milliyetçiliğin son yüzyılda artan etkisinin en net yaşandığı ve hatta Balkanlılaşma (Balkanisation) gibi pejoratif bir kelimenin de kullanıldığı Balkanlarda dili tanımlamak da diğerlerinin yanında sorunlu mevzulardan biridir. Özellikle Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nden 1991 yılında Slovenya ve Hırvatistan’ın ayrılması sonrasında, Bosna ve Hersek’in referandum hakkını diğer devletler gibi kullanarak 1992 yılında ayrılmasının ardından yaşanan trajik savaş ile bu durum iyice gün yüzüne çıkmıştır. Oluşan yeni ulus-devletler içerisinde genelde Balkanlar özelde ise Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin bir prototipi niteliğinde olan Bosna ve Hersek’te en tartışmalı konulardan biri dil mevzusudur. 

 

Bosna ve Hersek’te konuşulan dil Osmanlı Devleti öncesi dönemlerden itibaren genel kabul edilen ifadeye göre Boşnakça ya da kendilerinin en başından beri kullandığı şekliyle Bosnaca (Bosanski; Bošnjački değil)[1] Osmanlı İmparatorluğu sonrası dönemde Avusturya ve Macaristan döneminde var olan yapının korunması için varlığını sürdürebilirken, sonraki krallıklar döneminde Boşnakça diğer hâkim milletlerin dillerinin bir diyalekti olarak tartışılmaya başlamıştır. Şüphesiz, dili konuşan etnik varlık konusu da tartışmalı konuların başında gelmektedir. Her topluluğun belli tarihsel süreklilik içerisinde kendisini bir etnik varlık olarak kabul edebilmesi ve konuştuğu dilin de kendine ait bir yapısı olduğunu belirtmesi hakkına binaen Boşnakların konuştuğu dilin Boşnakça olduğunu belirttiğimizde tartışma “Boşnak kimdir?” sorusuyla başlamaktadır. Son yüzyıla kadar çok da etkin şekilde tartışılmayan bu konuda en çok dinî, milliyetçi refleksler ileri sürülmüş ve Müslüman bu topluluk hâkim/egemen millet tarafından Müslüman Slavlar (ya da dönemsel olarak kullanılsa da tartışmalı bir yorum olarak Müslüman Sırp ya da Müslüman Hırvatlar) olarak tanımlanmıştır. [2] 

 

Günümüzde Boşnakça denildiğinde Bosna ve Hersek ile diasporada yaşayan Müslüman Boşnakların konuştuğu dil akla gelmektedir. Özellikle yaşanan son trajik savaş sırasında (1992-1995) ve sonraki dönemde Bosna ve Hersek’te konuşulan resmî diller Boşnakça (Müslümanlar) , Sırpça (Ortodokslar) ve Hırvatça (Katolikler) olarak belirlenmiştir. Dilin kadimliği üzerine yapılan tartışmalarda, her bir dili ve etnisiteyi özgürleştiren bir anlayış olduğu gibi, aynı dil ailesi grubuna mensup topluluklar arasında milliyetçi ve kapsayıcı bir anlayış egemen olmaktadır. Bu anlayışa göre, her bir dilin ayrı ayrı milliyetçi savunucuları tarafından ortaya konulan (primordial anlayışla) her zaman var olduğu iddiası ve dolayısıyla bu dil üzerinden kendi ulusunun da kadimliğini meşrulaştırma arayışları ulus-devlet inşa sürecinin en önemli mitlerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bu üç resmî dile mensup topluluklardan Sırpça ve Hırvatça üzerinden oluşan egemen söylem, bu milletlerin bölgede sayıca üstünlüklerinden ve ulus-devletleşme sürecinde hâkim olabilmelerinden dolayı kendi aralarında kısmen ama mevzu Boşnaklık olduğunda tamamen kapsayıcı bir dil kullanmaktadır. Bu kapsayıcılık içerisinde etnik ayrılıklar (var olup/olmaması değil, bizatihi toplulukların ifadesi esas alınarak) göz ardı edilip mevzunun tamamen din farklılığı olduğu söylem öne çıkarılmaktadır. Diğer ulus devletlerin aksine her anlamda federal yapıda olan Bosna ve Hersek’te ise Boşnakça, ülke sınırları içerisinde yaşayan gayrimüslimler arasında, az sayıda da olsa bir kesim tarafından, bölgesel bir dilin adı olarak kabul görse de, genelde Müslümanların kullandığı dil olarak anılmaktadır.

               



   2.2.         Konuşucu sayısı (nüfusu) 

 

2013 nüfus sayımlarına göre Bosna ve Hersek’te nüfusun %52, 86’sını oluşturan 1.866.585[3] kişi, Sırbistan’da 138.871[4], Karadağ’da 33.077[5], Hırvatistan’da 16.856[6], Kosova’da 28.898[7] kişi tarafından Boşnakça konuşulmaktadır. Ayrıca özellikle (daha önceki yıllarda da yerleşenler olduğu bilinmektedir) son savaş sonrası Avrupa’da ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 150.000 Boşnak yaşadığı bilinmektedir. 

 

1877-78 (93 Harbi) Osmanlı-Rus Savaşı neticesinde Avusturya-Macaristan tarafından işgal edilen Bosna ve Hersek’ten 1918 yılına kadar 200.000’e yakın Müslüman Osmanlı topraklarına (Makedonya, Kosova ve Arnavutluk dahil) göç etmiştir. Muhacirin Komisyonu raporlarına göre bunların 150 bine yakını Anadolu topraklarında iskân edilmiştir. Ayrıca benzer sayıda Müslüman Yeni Pazar Sancağı’ndan Anadolu’ya göç etmiştir.[8] Ayrıca 1909 yılında Avusturya-Macaristan’ın Bosna ve Hersek’i ilhakı sonrası, 1912-1913 Balkan Savaşları sırasında (daha önce ilgili topraklara göç eden Boşnakların Anadolu’ya göçü bağlamında), 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı esnasında, 1952 yılında Josip Broz Tito ve Adnan Menderes arasında yazılı olmasa da fiilen kopuk ailelerin birleştirilmesi amacıyla göçe izin verilmesinin ardından ve elbette 1992-1995 Bosna ve Hersek Savaşı’ndan sonra da Boşnakların Anadolu’ya göçü devam etmiştir. 

 

Türkiye Cumhuriyeti’nde yapılan 1935 nüfus sayımlarına göre, ikinci dilini Boşnakça olarak belirtenlerin sayısı aşağıdaki haritada ve 1965’e kadar olan nüfus sayımlarında grafik[9] olarak gösterilmektedir. 

 
Anadil
2. Dil
Toplam
Türkiye Nüfusu
%
1935
24.615
13.526
38.141
16.157.450
2,36
1945
10.900
9.559
20.499
18.790.174
1,09
1950
24.013
-
24.013
20.947.188
1,14
1955
11.844
12.669
24.513
24.064.763
1,01
1960
14.570
37.526
52.096
27.754.820
1,87
1965
17.627
39.589
57.209
31.291.421
1,82
 

Sınıflandırma
 

                  3.1.         Kökeni ile ilgili tezler/tartışmalar 

 

Boşnakça, Hint-Avrupa dil ailesinden Güney Slavların Batı kolu üzerinden gelmektedir. Sırpça ve Hırvatça ile aynı dil ailesinden gelen Boşnakça, Balkanlardaki siyasi durumun özellikle Osmanlı sonrası sıkça değişmesiyle birlikte sürekli hâkim gelen grubun kendi dil ailesi üzerinden tanımlanmıştır. 1878’de Avusturya-Macaristan işgali ile başlayan dönemde (1878-1918) her ne kadar trialist (üçlü) bir yapı kurulmaya çalışılsa ve Boşnakçanın ayrı bir dil olarak varlığı kabul edilse de Birinci Dünya Savaşı sonrası kurulan Sırp, Hırvat Sloven Krallığı (1918-1929), ardından Yugoslavya Krallığı (1929-1941) ve son olarak Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti[10] dönemlerinde Boşnakça dili ifadesi, entite olarak Boşnaklığın da ortadan kaldırılmasıyla Sırbo-Hırvatça olarak tanımlanmıştır. Bosna ve Hersek ya da genel ifadeyle Balkanlarda hâkim anlayışa göre tanımlama sürekli hem entite hem de dil açısından değişmiştir. Sırpların milliyetçi tarihyazımı içerisinde Müslüman Sırplar olarak tanımlanan Boşnaklar, Sırpça’nın bir ağzını konuşmaktadır. Aynı şekilde Hırvatların milliyetçi tarihyazımı içerisinde de Boşnaklar, Müslüman Hırvatlar olarak tanımlanmıştır. Kadimlik tartışması aslında aynı dil ailesinden gelen bu üç grup (ayrıca Karadağca da bu tartışmaya son dönemlerde eklemlenmiştir) için de aynı derecede öneme haizdir. Özellikle Yugoslavya döneminde yapılan tartışmalarda her üç dil grubunun da Slav kökenli oldukları ve tarihyazımı içerisinde İlirlere kadar dayanan bir tartışmadan sadece din üzerinden farklılaştıkları üzerine yazılar yayımlanmıştır. 

 



  3.2.         Diyalektoloji (şiveler, lehçeler) 

 

Boşnakça/Bosnaca dili, dilbilimde tonal dil olarak ifade edilen dil türlerinden biridir. Buna göre alçalan-yükselen ton ve uzun-kısa ses uzunluğu olmak üzere iki özelliği vardır. Tek heceli kelimelerde sadece alçalan ton söz konusuyken, sesli harfler uzun ya da kısa okunabilir. 

 

-           Batı Bosna Diyalekti

Bu diyalekt batı, orta ve güney Bosna’da (Travnik, Bugojno, Zenica ve Livno’da) ve Hersek bölgesinin kuzeyinde kullanılmaktadır. Štokavsko diyalekti içinde bu diyalekt Boşnaklar ve Hırvatlar arasında yaygındır.

-           Doğu Bosna Diyalekti

Bu diyalekt güneyde Saraybosna’dan kuzeyde Tuzla’ya ve Saraybosna, Kladanj, Breza, Srebrenik, Tuzla, Zavidovići, Olovo, Visoko, Fojnica, Kakanj gibi merkezleri içeren geniş bir alanda konuşulmaktadır. Štokavsko diyalekti içinde bu diyalekt Boşnaklar ve Hırvatlar arasında yaygındır.

-           Doğu Hersek Diyalekti

Bu diyalekt Batı ve Doğu Hersek’te (Čapljina, Stolac, Nevesinje), doğu Bosna’da (Goražde, Višegrad, Rogatica) ve Karadağ’ın büyük bir bölümüyle Sırbistan’ın bir kısmında (Nikšić, Pljevlja, Prijepolje) konuşulmaktadır. Buna ek olarak Teslić, Prijedor, Banja Luka, Doboj, Zvornik, Vlasenica gibi daha büyük şehirlerden son savaş döneminde ayrılmak zorunda kalan topluluklar tarafından da bu diyalekt kullanılmaktadır. Štokavsko diyalekti içinde bu diyalekt Boşnaklar, Sırplar, Karadağlılar ve Hırvatlar arasında yaygındır.

-           Sancak Diyalekti

Bu diyalekt Karadağ’ın doğusunda ve Sırbistan'ın güneybatısında (Podgorica, Bijelo Polje, Yeni Pazar) yaşayanlar tarafından kullanılmaktadır. Štokavsko diyalekti içinde bu diyalekt Boşnaklar, Sırplar, Karadağlılar arasında yaygındır.

 

Bosna ve Hersek’te ve Sancak’ta kullanılan diyalektlerin yanında, Boşnakça konuşan göçmenler de mevcuttur. Öncelikle, bu diyalekt 19. yüzyıl sonunda ve 20. yüzyıl boyunca Türkiye’ye göç eden Boşnaklar tarafından konuşulmaktadır. Bu göçmenler arasında konuşulan Boşnakça tek tip değildir. Bosna ve Hersek ile Sancak’ın farklı bölgelerinden göç eden bu toplulukların konuştukları diyalekt, geldikleri bölgeye göre farklılıklar gösterir ve Boşnakçanın farklı diyalekt ve alt-diyalekt gruplarına aittirler. Bu topluluklar konuştukları dile Bosnaca ya da daha çok Boşnakça demeyi bırakmamışlardır. Türkiye’de bu dil kullanımı hâlâ Boşnakça diyalektlerinin eski özelliklerini korumaktadır.

Dilsel Statü
 

                  4.1.         Dilin resmi bir statüsü var mı? (ulusal dil, bölgesel dil vs.) 

 

Boşnakça, Bosna ve Hersek’te Sırpça ve Hırvatça ile birlikte resmî dil statüsündedir; bölgesel olarak Kosova’da, Sırbistan’ın Sancak Bölgesi’nde ve Karadağ’da da azınlık dili olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, özellikle Avusturya-Macaristan işgali sonrası başlayan göç dalgalarıyla birlikte göçmenlerin yerleştiği Arnavutluk, Makedonya, Kosova ve Türkiye’de (büyük çoğunluğu), kısmen Arap yarımadasında ve son olarak 1992-1995 yılında yaşanan savaştan sonra da Avrupa devletlerine giden sığınmacılar arasında bu dil anadil olarak konuşulmaktadır. 

                  4.2.         Eğitimde kullanılıyor mu? 

 

Boşnakça, Bosna ve Hersek’te Sırpça ve Hırvatça ile birlikte eğitim dili olarak kullanılmaktadır. 

 

Yazılı Edebiyat
 

               



  5.1.          Alfabeler 

 

Bosna ve Hersek’te Boşnaklar, Hırvatlar ile birlikte Latin alfabesini, Sırplar ise Kiril alfabesini kullanmaktadırlar. Yukarıda da belirttiğim kadimlik tartışmaları çerçevesinde de ele alınabilecek ve yoğunluklu olarak Osmanlı öncesinde kullanılmış Bosna Kiril Alfabesi (Bosančica [okunuşu: Bosançitsa]) ve Osmanlı Dönemi’nde Osmanlıca harflerin kullanılarak Alhamiyado edebiyatı olarak tanımladıkları Boşnak halk edebiyatında geliştirilen Bosna Arap Alfabesi de bilinen alfabelerdendir.  

 

               



  5.2.          Basın-Yayın Çalışmaları 

 

Türkiye’de Boşnakça yayın maalesef günümüzde bulunmamaktadır. Bosna ve Hersek ve Sancak dernekleri tarafından çıkarılan yayınlar (Boşnak Dünyası ve diğer derneklerin bülten/gazete ve kitapçıkları) her ne kadar Boşnakları ilgilendirse de Türkçe yayın yapmaktadırlar. 

 

Dil Hakkındaki Temel Çalışmalar (Gramer, metin, sözlük vs.)
 

Boşnakçaya dair bilinen en eski sözlük Bosnalı divan şairi Muhamed Hevâ’î Bosnevî’nin (Üsküfî) 1631 yılında IV. Murad’a ithafen mesnevi tarzında yazdığı Boşnakça-Türkçe / Türkçe-Boşnakça sözlüktür. 

 

Bosna ve Hersek’te resmî dil statüsünde olan Boşnakça gramer ve sözlük çalışmaları oldukça fazladır. Ancak Türkiye içerisinde Türkler için Boşnakça kılavuzlarının haricinde bilimsel olarak yazılan çok fazla eser bulunmamaktadır. 

 

2007 yılında Trakya Üniversitesi Balkan Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nün açılmasından sonra yapılan çalışmalar ise hâlâ yeterli düzeyde değildir. 2016 yılında Yaşayan Diller ve Lehçeler seçmeli dil dersleri kapsamında Arnavutça ile müfredata alınan Boşnakça için ortaokul seviyesinde bir gramer kitabı da hazırlanmıştır. 

 

Sözlük çalışmalarında da en güncel çalışma 2015 yılında Şakir Bayhan tarafından hazırlanan ve Türk Dil Kurumu tarafından basılan Boşnakça-Türkçe / Türkçe-Boşnakça sözlüğüdür. 

 

 

 

 


 
[1] Yazının devamında özellikle Türkiye’de genel kabul gören şekliyle Boşnakça ifadesi kullanılacaktır. 
[2] Buna dair önemli tartışmalardan bir kısmı için bkz. Bougarel, Xavier. L’héritage ottoman dans les recompositions de l’identité musulmane/bochniaque », in : Paul Dumont/Sylvie Gangloff (dir.), La perception de l’héritage ottoman dans les Balkans, Paris : L’Harmattan, 2005, pp. 63-94;  Imamović, Mustafa.  Historija Bošnjaka, Sarajevo, Bošnjačka zajednica kulture “Preporod”, 1996. [Türkçe çevirisi için: Mustafa Imamović, Boşnakların Tarihi, çev. Hüseyin Gül. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2018];  Isaković, Alija. Rječnik Bosanskoga Jezika, Saraybosna: Bosanska Knjiga, 1995, s. XII-XXVII.

[3] Popis Stanovništva 2013 in Bosna i Hercegovina (Bosna ve Hersek 2013 Nüfus Sayımı), Saraybosna, Haziran 2016.
[4] 2011 Sırbistan Nüfus Sayımı, Sırbistan İstatistik Kurumu: http://popis2011.stat.rs/ 
[5] 2011 Karadağ Nüfus Sayımı, Karadağ İstatistik Kurumu: http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 
[6] Hırvatistan İstatistik Kurumu, https://www.dzs.hr/ 
[7] 2011 Kosova Nüfus Sayımı, http://census.rks-gov.net/
[8] Bayram Şen, Shuttle Back and Forth Between Two Empires: The Petitions of Bosnian Muslim Migrants in the Ottoman and Austro-Hungarian Archives at the end of the nineteenth century, Sarajevo: Prilozi za orijentalnu filologiju, 64, 2015 ve agy., Empires from the Margin: Bosnian Muslim Migrants between the Ottoman Empire and the Austro-Hungarian Empire – Petitions of the Returnees, Journal of Balkanistic Forum, 3/2015. 
[9] Fuat Dündar, Türkiye Nüfus Sayımlarında Azınlıklar, Chiviyazılar Yayınevi, 2000, sayfa 84-85.
[10] Bu adı da 1963 yılında almıştır. II. Dünya Savaşı dönemindeki direniş sırasında, 1943 yılında,  “Demokratik Federal Yugoslavya”, 1946 yılında “Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti” ve nihayetinde 1963 yılında “Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti” adını almıştır.



KAYNAKÇA
 

Adanır, Fikret. “Bosna-Hersek’te ‘Müslüman’ Bir Ulusun Oluşumu: Bir Tarihyazımı Tartışması”. Içinde Osmanlı ve Balkanlar: Bir Tarihyazımı Tartışması, editör Adanır, Fikret ve Faroqhi, Suraiya, çeviren İdemen, Beril. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.

Ak, Emine Tonta, ve Fatma Sel Turhan. “‘550 Yılın İzinde Bosna-Hersek’te Osmanlı Mirası’ Uluslararası Tarih Sempozyumu”. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 0, sy 2 (2013): 423-26.

Aksoy, Ömer. “Türk Kültürü Etki̇si̇nde Teşekkül Eden Bi̇r Edebî Gelenek: Boşnak Alhami̇yado Edebi̇yati”. TÜRÜK:Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 6, sy 14 (2018): 184-97.

———. “Türkiye’de Balkanlara Artan Akademik İlginin Bi̇r Sonucu Olarak Boşnak Dili Ve Edebiyatı Programı”. ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi III, sy 5 (t.y.): 145-53.

Babuna, Aydın. “Nationalism and the Bosnian Muslims”. East European Quarterly 33, sy 2 (Haziran 1999).

———. “The Bosnian Muslims and Albanians: Islam and Nationalism”. Nationalities Paper 32 (Haziran 2004).

Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, ed. Bosna Hersek ile İlgili Arşiv Belgeleri 1516-1919. Ankara: Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 1992.

Bayhan, Gamze. “Tek Kültür İki̇ Di̇l: Türkçe-Boşnakça ‘Şaki̇r Bayhan’in Eserleri̇ İle Kurulan Kültür Köprüsü’”. İçinde Uluslararasi Türk Kültür Ve Sanatı Sempozyumu, editör Nurettin Güz ve Bünyamin Ayhan. Ankara: Etimesgut Belediye Başkanlığı Kültür Yayınları, 2020.

Bayhan, Şakir. Boşnakça-Türkçe Sözlük. Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları, t.y.

Bosanske muslimanske rasprave: hrestomatija. Biblioteka Stvarnosti-i. Sarajevo: Sedam, 2003.

Boşnak Medya. “Boşnakça Ve Türkiye’deki Boşnakların Dili”. Boşnak Medya, 21 Temmuz 2015.

Bougarel, Xavier. “Od ‘Muslimana’ do ‘Bošnjaka’: Pitanje Nacionalnog Imena Bosanskih Muslimana”. Içinde Rasprave O Nacionalnom Identitetu Bošnjaka, editör Husnija Kamberović. Sarajevo: Institut za istoriju, 2009.

Bringa, Tone. Being Muslim the Bosnian Way: Identity and Community in a Central Bosnian Village. Princeton Studies in Muslim Politics. Princeton (N.J.): Princeton university press, 1995.

Bringa, Tone, Robert J. Donia, William G. Lockwood, Yvonne R. Lockwood, ve Human Relations Area Files inc. Bosnian Muslims. New Haven, Conn.: Human Relations Area Files, 1996.

Čolić, Velibor, ve Mireille Robin. Les Bosniaques: hommes, villes, barbelés. Paris: Galilée-Carrefour des littératures, 1993.

Crampton, Jeremy. “Bordering on Bosnia”. GeoJournal 39, sy 4 (1996): 353-61.

Čuvalo, Ante. Historical Dictionary of Bosnia and Herzegovina. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 1997.

Demirel, Muammer. “Türkiye’de Bosna Göçmenleri”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, sy 2 (2008): 285-306.

Donia, Robert J. Islam Under the Double Eagle: The Muslims of Bosnia and Hercegovina, 1878-1914. Boulder New York: East European Quarterly ; Distributed by Columbia University Press, 1981.

Donia, Robert J., ve John V. A. Jr Fine. Bosnia & Hercegovina: A Tradition Betrayed. New York: Columbia University Press, 1994.

Donia, Robert J., ve William G. Lockwood. “The Bosnian Muslims: Class, Ethnicity, and Political Behavior in a European State”. Içinde Muslim-Christian Conflicts: Economic,Political, and Social Origins, editör Barbara L. K Pillsbury, Charles Philip Issawi, ve Suad Joseph, 185-207. Boulder: Westview Press, 1978.

Eker, Süer. “Bosna’da Etno-Li̇ngui̇sti̇k Yapı Ve Türk Di̇li̇ Ve Kültürü Üzeri̇ne”. Millî Folklor 18, sy 72 (2006): 71-84.

Eki̇z, Mehmet; Niğde Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü, Niğde, Türkiye. “İşgal Sonrası Bosna-Hersek’te Eski Eser Ve Vakıf Eserleri: Vatan Gazetesi Örneği”. Old works of art and foundation buildings in Bosnia-Herzegovina after the invasion: The newspaper Vatan sample 7, sy 1 (2012): 1005.

Friedman, Francine. The Bosnian Muslims: Denial of a Nation. Boulder, Colo: Westview Press, 1996.

———. The Bosnian Muslims. Denial of a Nation. Boulder, Colo.; Oxford: Westview Press, 1996.

Hadzihuseinovic, Salih Sıtkı Muvekkit. “Tarih-i Bosna”. Editör Hatice Çev/Transl: ORUÇ. Tarih Araştırmaları Dergisi 20, sy 32 (2002): 215.

Hadžijahić, Muhamed, Mahmud Traljić, ve Nijaz Šukrić. Islam i Muslimani u Bosni i Hercegovini. Saraybosna: Starješinstvo Islamske zajednice u SR Bosni i Hercegovini, 1977. http://books.google.com/books?id=pwO2AAAAIAAJ.

Handžić, Adem. Population Of Bosnia In The Ottoman Period: A Historical Overview. Istanbul: Research Centre For Islamic History, Art And Culture (IRCICA), 1994.

Hoare, Marko Attila. The History of Bosnia: From the Middle Ages to the Present Day. London: Saqi Books, 2007.

İyiyol, Fatih, ve Alena Čatović. “Sevdalinkalarda Türk-Boşnak Halk Kültürünün Ortak Unsurları”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 1, sy 1 (2012): 246-64.

Kâtib Çelebi, ve Joseph von Hammer-Purgstall. Rumeli und Bosna, geographisch beschrieben. Wien: Im Verlage des Kunst- und Industrie-Comptoirs, 1812.

Kaya, Fahri. Çağdaş Boşnak Edebiyatı Antolojisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1997.

Koller, Markus, ve Kemal H Karpat, ed. Ottoman Bosnia: A History in Peril. Publications of the Center of Turkish Studies, no. 3. Madison: University of Wisconsin Press, 2004.

Lockwood, William G. European Moslems: Economy and Ethnicity in Western Bosnia. New York: Academic Press, 1975.

Lopasic, Alexander. “Bosnian Muslims: A Search for Identity”. British Society for Middle Eastern Studies 8, sy 2 (1981): 115-25.

Malcolm, Noel. Bosnia: A Short History. London: MacMillan, 1994.

Miller, W. “Bosnia before the Turkish Conquest”. The English Historical Review 13, sy 52 (Ekim 1898): 643-66.

Norman, York; Buffalo State College, Department, of History, USA. “Osmanlı Bosna’sının Avrupalı mirası”. Ottoman Bosnia’s European legacy, sy 10 (2009): 99.

Oğraş, Rıza. “Balkanlardan Anadolu’ya Göç Eden Divan Şairleri”. Ottoman Poets who Migrated from Balkanian to Anatolia. (English) 10, sy 29 (Fall 2006): 231-50.

Oruç, Hatice; Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Ankara, Türkiye. “Administrative division of the Bosnian Sandjak in the 16th century”. 16. Yüzyılda Bosna Sancağı’nın idarî dağılımı, sy 25 (2009): 99.

Sabah Ülkesi. “Amina Şiljak Jesenkoviç ile Boşnak Edebiyatı Üzerine”. Sabah Ülkesi Kültür-Sanat ve Felsefe Dergisi, 2014.

Seyhan, Salih. “Bosna Vilayet Gazetesi Bosna’nın Kısa Tanıtımı ve İlk Dört Sayısının Sadeleştirilmiş Özeti. (Turkish)”. Short Description of Bosna Provincial Gazette of Bosnia and Simplified Summary of the First Four Copies. (English) 17, sy 2 (Eylül 2013): 141-59.

Seyhan, Salih; Atatürk Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Erzurum, Türkiye. “Osmanlı Döneminde Bosna Hersek’te Çıkan Ilk Özel Türkçe Gazete Gülşen-I Saray”. The first private Turkish newspaper during Ottoman period in Bosnia and Herzegovina Gülşen-i Saray 7, sy 3 (2012): 100.

Sućeska, Avdo. “The Position of the Bosnian Moslems in the Ottoman State”. International Journal of Turkish Studies 1, sy 2 (Autumn 1980): 1-24.

Süslü, Ufuk. Boşnakça Gramer. İstanbul: Birlik Ozalit Digital Baskı Merkezi, 2018.

Şahin, İsmail, ve Cemile Şahin. “Avusturya’nın Bosna-Hersek’i İşgalinden Sonra Anadolu’ya Yapılan Boşnak Göçleri: Eskişehir Lütfiye Köyü Örneği”. Karadeniz Araştırmaları 42, sy 42 (2014): 131-54.

Teki̇n, Cemile. “Bosna’da Bir Türk Geleneği ‘Sevdaluk’ (Tuzla-Teoçak Örneği)”. A TURKISH CUSTOM IN BOSNIA (TUZLA- TEOÇAK EXAMPLE). (English) 9, sy 7 (Summer 2014): 507.

Uysal, Hülya. “Türk Dil Kurumu’nun Yayimladığı İki Dilli Sözlükler: Boşnakça-Türkçe Sözlük”. DTCF Dergisi 57, sy 2 (2017): 1454-62.

Yüksel, Avni Hasan; Zenica Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Bosna Hersek. “Zenica’da Nevruz geleneği ve şenlikleri”. The tradition and celebrations of Nawruz in Zenica 12, sy 89 (2011): 271.

Začinović, Neira. “Bosna Kütüphanelerindeki Eski Türkçe Gazetelerin Dili”. MA Thesis, Ankara University, Graduate School of Social Sciences, Department of Turkish Language and Literature, 2003.

Zavotçu, Gencay. “Bosnalı Mehmed Fazıl Paşa’nın Divanı’nda Mahalli Öğeler”. IN BOSNIAN MEHMED FAZIL PASHA DÎWÂN’S ITEMS OF LOCAL. (English) 8, sy 13 (02 Aralık 2013): 411.

 

 

 


Belgeler
TÜR BELGE ADI DOKÜMAN
Metin Dosyası Bosnakca Bosnakca.docx
PDF Dosyası Boşnakça_Ansiklopedi Bosnian_The-World-s-Major-Languages-2nd-edition-4.pdf
PDF Dosyası Boşnakça2_Ansiklopedi Bosnian_Concise Encyclopedia of Languages of the World (2008, Elsevier Science).pdf
Türkiye Dilleri
Friedrich Naumann Foundation